De Zavelput

Ook dit jaar gaan de tuinpoorten traditiegetrouw open in het laatste weekend van juni, dit jaar 27 en 28 juni: het Open Tuinen-weekend van de Landelijke Gilden. U bent dan welkom van 10.00-18.00u. Het thema dit jaar is "Vaste planten" en die zult u in de tuin ruimschoots aantreffen, zowel bekende als minder bekende.

Ook op zondag 26 juli hebben we Open Tuinen. Dan verwelkomen we van 10.00-18.00u  in het bijzonder de leden van de vereniging Open Tuinen van België, maar ook andere bezoekers zijn van harte welkom.

Groepen en groepjes zijn na afspraak welkom.

Toegang: €2 ten bate van het Restauratiefonds van de St. Martinusbasiliek te Halle.

Adres: Steenstraat 33A, 1500 Halle

Info: elsrammeloo@hotmail.com of 02/356 01 76

Het mooie meiweer, met voldoende zon en op gepaste tijden regen, heeft ervoor gezorgd dat de borders in geen tijd gevuld raakten; sommige planten “zag” je bijna groeien.  Dat gold niet voor Salvia uliginosa. Dat is altijd al de laatste plant die in het voorjaar tevoorschijn komt, maar dit jaar duurde het wel érg lang. De plant, afkomstig van Uruguay en Brazilië, is bij ons niet helemaal winterhard. Hij maakt gemakkelijk uitlopers, waarvan ik in de herfst altijd een stuk afsteek en in de koude serre laat overwinteren. In volle grond dek ik hem in het late najaar af met droog blad. Dit jaar vertoonde ook het stuk in de serre geen teken van leven; hadden de koude nachten rond half april  de ontluikende plant (nog ondergronds) de das omgedaan? 
Gelukkig had ik niet zo gauw iets bij de hand ter vervanging, want vorige week, op 28 mei, staken  beide planten de kop op, terwijl Geranium ‘Orion’ ernaast zijn eerste bloemblaadjes al liet vallen.
   

Salvia uliginosa groeit in zon tot halfschaduw in een bodem die in de winter niet te nat mag zijn. Maar zoals gezegd: een stuk afsteken en met grond en al op een droge plek bewaren, gaat prima. De Engelse naam “Bogsage” doet vermoeden dat de plant graag vochtig  staat, maar in heel wat catalogi lees je dat hij de voorkeur zou geven aan zanderige grond. Bij ons staat de plant in met zand en compost luchtiger gemaakte leemgrond, op een kleine helling tegen winterse natte voeten. Ik plantte hem destijds vlak bij een groep riddersporen, om de leegte die deze na de bloei achterlaten, snel op te vullen. Want eenmaal aan de groei gaat het snel. De plant wordt twee meter hoog en één meter breed en heeft elegant overbuigende takken die van augustus tot oktober helderblauwe bloemetjes hebben en zich over de buurplanten heen buigen. Ondanks zijn hoogte heeft hij weinig of geen steun nodig, tenzij vroege herfststormen verwacht worden. Een paar stokken en binddraad kunnen dan uiteenwaaien voorkomen. Ze worden best zo snel mogelijk weer verwijderd om de elegantie van de plant niet te verstoren.

Het mooie meiweer, met voldoende zon en op gepaste tijden regen, heeft ervoor gezorgd dat de borders in geen tijd gevuld raakten; sommige planten “zag” je bijna groeien.  Dat gold niet voor Salvia uliginosa. Dat is altijd al de laatste plant die in het voorjaar tevoorschijn komt, maar dit jaar duurde het wel érg lang. De plant, afkomstig van Uruguay en Brazilië, is bij ons niet helemaal winterhard. Hij maakt gemakkelijk uitlopers, waarvan ik in de herfst altijd een stuk afsteek en in de koude serre laat overwinteren. In volle grond dek ik hem in het late najaar af met droog blad. Dit jaar vertoonde ook het stuk in de serre geen teken van leven; hadden de koude nachten rond half april  de ontluikende plant (nog ondergronds) de das omgedaan? 

Gelukkig had ik niet zo gauw iets bij de hand ter vervanging, want vorige week, op 28 mei, staken  beide planten de kop op, terwijl Geranium ‘Orion’ ernaast zijn eerste bloemblaadjes al liet vallen.

De “Zavelput”: getuige van een lange geschiedenis.

Een geologische getuige
De dwarsdoorsnede van de Zennevallei ter hoogte van Halle laat duidelijk zien dat het landschap op de rechteroever van de Zenne gekenmerkt wordt door een dik pak (tot 40 m.) “Brusseliaans” zand, plaatselijk “zavel” genoemd, dat op de Pajottenlandse linkeroever volledig ontbreekt. Het zorgt hier voor hogere heuvelkammen en steile, beboste hellingen. Op basis van de samenstelling ervan wordt aangenomen dat dit zand afkomstig is van een oude Maasdelta, uit de tijd toen de zee nog tot hier reikte en de Maas nog niet van Namen naar Luik afgeleid werd door een grondverzakking.
De grondlagen die in die tijden werden afgezet verlopen nu nog altijd min of meer horizontaal, maar drie opeenvolgende grote IJstijden sculpteerden een sterk heuvelachtig terrein, dat vervolgens door rivierenerosie verder in detail uitgewerkt werd.
De oudste ijstijd haalde de bovenste lagen weg; resten daarvan vindt men nu nog alleen op enkele getuigeheuvels in de streek. De langgerekte heuvelkam boven onze Zavelput, bekend als het “Houtveld”, is in feite een dalbodem uit die tijd, want er bevindt zich een grindlaag onder het leemoppervlak waarvan de keien in de typische positie liggen van rivierbodems. Wat toen het laagste punt was is nu het hoogste punt geworden, precies omdat die grindlaag hier de bodem voor verdere uitschuring behoedde.
De volgende ijstijd schuurde de Zennevallei verder uit tot de hoogte boven St.-Rochus (“Ring”, aan de afrit van de autosnelweg), en de laatste ijstijd legde de rotsen (Kambrium) bloot in het diepste Zennedal in het Halse stadscentrum.

De ontsluiting van het gebied
De steile hellingen, eigen aan een zandige ondergrond, en de dunnere leemlaag maakten dat van oudsher het zand praktisch aan de oppervlakte kwam. In prehistorische tijden was dit een erg geschikt landschap voor nomadische herdersvolken en boven op het Houtveld heeft men talrijke getuigen uit die tijd gevonden. Het was echter niet ideaal voor kolonisatie door landbouwers. Daarom maakte het hele gebied tot aan de Zenne, samen het Zoniënwoud, Heverleebos en Meerdaalwoud (allemaal bovenop datzelfde dik pak zand) deel uit van het grote “Kolenwoud” dat nog in de tijd van de Romeinen een bijna onoverkomelijke hinderpaal was.
Toen de Franken hier voor de definitieve landbouwontsluiting zorgden, trokken ze om dat Kolenwoud heen en keerden dan terug door het Pajottenland. Vanaf dan begon dan de geleidelijke kolonisatie van het gebied tussen Zenne en Zoniën, vanuit het Pajottenland, heel de Middeleeuwen door. Pas met de bescherming van het Zoniënwoud kwam deze ontwikkeling tot stilstand.

De zandwinning
Het zand van Essenbeek ligt mede aan de basis van de stadswording van Halle, want toen het er op aankwam de stad te voorzien van een omwalling, schonk de graaf de heiden van Essenbeek aan de burgers van Halle op voorwaarde dat ze er hun wallen zouden mee bouwen.
De huidige helling achterin onze tuin is nog veel steiler dan ze van nature al was door de meer recente zandwinningen, die nog gebeurden in een tijd dat er nog geen reglementen waren die een minimale helling voorschreven en een minimale afstand tot de perceelsgrens. Deze helling moet daarom met bodembedekkers beschermd worden om verdere erosie te voorkomen. En toch is dertig jaar na aanleg het paadje aan de voet van de helling stilaan schuin komen te liggen, wat er op wijst dat die berg zand nog altijd een beetje in beweging is. Ook de kromming van de voet van een aantal stammen wijst hierop.

Opzij van het huis ligt een gele border, gedeeltelijk tegen de zuidmuur van het huis, gedeeltelijk tegen een groep heesters en bomen die dit stuk tuin afschermen van de oprit. Er bestaan veel  vaste planten met gele bloemen. In tegenstelling tot de verschillende roodtinten  combineren de gelen onderling meestal heel goed. Behalve de tint kan ook  de bloemvorm heel verschillend zijn: de verticale lijnen van Sisyrinchium, Ligularia, Phlomis of Lysimachia, de horizontale van Achillea en Anthemis, naast de luchtige wolken van de hoge Thalictrum en de lage Alchemilla mollis. Zoals in alle borders is ook hier gezocht naar planten met mooi blad, dat het hele seizoen goed blijft. Met name Lysimachia ciliata ‘Firecracker’ is in dat opzicht een dankbare plant: in de lente komt hij op met donkerbruine rozetten en groeit snel uit tot 80 à 100 cm hoogte; dan verschijnen de zachtgele bloemen. Die zien er uit als die van de bekende puntwederik, Lysimachia punctata, maar de kleur is zachtgeel, en de bloemen staan meer verspreid. De plant bloeit maanden, en tegen het begin van de herfst komen er kleine roodaanlopende zaaddoosjes. Hij houdt van een vochtvasthoudende bodem en breidt zich daar via uitlopers sterk uit. Samen met Alchemilla en Coreopsis verticillata die beide een paar keer terug komen, zijn de Lysimachia’s de sterkhouders van de border. Ik heb hier en daar ook wat wit in de border gebruikt, wat een fris effect geeft. Het komt van Anaphalis margaritacea, Hosta plantaginea, die laat in de zomer geurt als een lelie, en van  een phlox. Een andere gewaardeerde plant is Sedum   alboroseum ‘Mediovariegatum’. Sedums zijn met hun dikke blad en lang groen blijvende bloem altijd dankbare planten om voor vormcontrast met andere vaste planten te zorgen. De bloem kun je er desgewenst uitknippen als de kleur niet harmonieert met de rest. Er staan ook een paar hemerocallissen; de ranke H. lilioasphodelus bloeit vroeg, heeft kleine elegante bloemen en ruikt heerlijk, H. ‘Happy Returns’ herbloeit in augustus/ september en een gekregen Amerikaanse cultivar heeft mooi gegolfde bloemranden. Ook de slakken weten hem te waarderen.

Voor herfstbloei zorgen o.a. Helianthus ‘Lemon Queen’ en Clematis ‘Bill Mckenzie’. Die laatste groeit door een Philadelpus en versiert die met groene ballonnetjes, vrolijke bloemen en tenslotte, tot diep in de winter, met glanzende zaad”dozen”.

Tussen de planten staan narcissen en tulpen voor het voorjaar.

Het pad dat tussen de dubbele border doorloopt, komt uit op een rond grindterras onder een Juglans nigra, de Amerikaanse (of zwarte) notelaar. Dat is een heel prettige schaduwboom. Bij tropische dagen, als het ook onder een zonnescherm nog veel te warm is, zitten we hier merkbaar frisser. Het bladerdek is niet helemaal gesloten en laat voldoende licht door. De zon komt hier alleen ‘s avonds laat, en dan nog alleen in juni en juli. Het is ook plezierig om de tuin vanuit een andere hoek te bekijken. We zitten hier vlak bij “de banaan”, onze schaduwborder, die zijn naam aan zijn vorm te danken heeft. In dit perk komt praktisch nooit direct zonlicht als de bomen eenmaal in blad staan, maar anderzijds is de schaduw ook vrij licht omdat het voornamelijk berken zijn die het zonlicht filteren. Heel wat planten groeien en bloeien  hier prima, op voorwaarde dat ze voldoende vocht krijgen. Dat is wel eens een probleem, omdat de berken met hun uitgebreide wortelgestel zich eerst bedienen. 
De banaan is in mei en juni op zijn mooist, als het jonge blad van hosta’s, Tiarella cordifolia, Salomonszegel en dergelijke nog niet (te veel) te lijden hebben gehad van grote hitte of een slakkenplaag. Bij de hogere planten vind ik het jonge, bewasemde blad van Kirengeshoma  erg mooi, en blad én pluimen van de gewone geitenbaard, juist voor de bloemen helemaal open gaan. Er staat ook vingerhoedskruid, en sinds jaar en dag ook een flinke pol Campanula lactiflora, ooit uit zaad opgekweekt. De ranke Thalictrum rochebrunianum zorgt maandenlang voor slanke donkerpaarse stengels met lichtpaarse bloemetjes die mooie meeldraden hebben. Geranium nodosum met zijn mooie glanzende blad zorgt lager bij de grond voor lichtpaars, de hele zomer lang, en eind september verschijnt dan Aster ageratoides ‘Asran’, samen met late akonieten.  

Natuurlijk telt de border ook enkele hydrangea’s, wat dacht u. De eerste Hydr. ‘Veitchii’ die ik ooit had, werd hier een enorme struik, maar ging daarna dood. Gelukkig had ik het jaar daarvoor stekken genomen, zodat ik op een andere plaats opnieuw kon beginnen. Een paar jaar geleden heb ik een stek daarvan weer op de plaats van de eerste teruggeplant, maar waarschijnlijk is het wortelgestel van de berken ondertussen verder naar voren gekomen, onder de banaan, want ‘Veitchii’ doet het daar niet goed. H. ‘Izu no Hana’ wil wél, en de mooie kleur paars-roze bevalt me zeer. H. aspera sargentiana met zijn grote fluwelen blad is een mooie bladplant, maar vraagt wel tijdig een gieter water.

Achter en opzij van de schaduwborder groeien vele narcissen in groepjes in het gras. In maart is het een idyllisch zicht. De opgroeiende planten van de banaan verstoppen daarna hun afstervend loof. Tot juni slalommen we er met de grasmachine tussendoor, pas dan wordt alles afgereden.

 

In de vroege zomer is de border mooi omdat iedere plant dan nog op de hem toegemeten ruimte staat, en bepaalde effecten die ik wil bereiken met vorm en kleur ook inderdaad zo overkomen. Later, als het eens flink gestormd heeft of planten als geraniums zich nonchalant door hun buren heen hebben gewerkt, overheerst een indruk van rijkdom en overvloed.  Door zijn ligging tegen het talud aan, krijgt de border pas na de middag zonlicht. Daardoor reiken de bloemen allemaal naar vóór. Het is dus nodig voldoende te steunen. Een ander probleem is fotograferen: mét zon is het contrast met het donkere talud groot, zonder zon zijn sommige hoeken te donker.

 

Hieronder een hoek van de border midden zomer, half september en half oktober. In het najaar harmoniëren asters, akonieten en persicaria’s mooi met het verkleurende blad van de bomen op de achtergrond.

        

'Hopaline', eerste fase

'Hopaline', tweede fase

'Hopaline', derde fase

Links van het huis komen we bij een tuingedeelte dat als overgang tussen voor- en achtertuin aanvankelijk heel sober werd gehouden, met enkele bomen en klimop als bodembedekker. De ligging aan de noordkant van het huis is echter zeer geschikt voor hydrangea’s. We hebben er weliswaar een tiental staan aan de voorzijde van het huis, op het westen, maar in volle zomer krijgen die toch nog (te) veel zon, met verschroeien van de bloemen tot gevolg. In de lente van 2005  hebben we daarom aan de noordkant een  groepje H.m. ‘Blaumeise’ aangeplant, samen met een H. macr. ‘Mariesii Grandiflora’ (‘White Wave’). Ik wilde graag blauwe lacecaps en ‘Blaumeise’ heeft de naam gemakkelijk te blauwen, wat ook zo bleek te zijn. Maar van hydrangea’s krijg ik nooit genoeg, en als je eenmaal geinteresseerd raakt, zie je zoveel moois dat je óók zou willen hebben … De groep werd dan ook vrij snel uitgebreid met een aantal andere cultivars, zowel van de alleroudste, zoals ‘Otaksa’ (links onder) als zeer recente zoals ‘Hopaline’  (links boven) of ‘Lady Fujiyo (midden rechts). Rechts boven staat 'Lilacina' en rechtsonder 'Blaumeise'.

Wat ik ook boeiend vind is het grote verschil tussen de bloemblaadjes van de steriele bloemen: groot of klein, enkel of dubbel, getand of glad, drie, vier of vijf per bloem. Hier zien we onderaan vlnr op de onderste rij bloemetjes van ‘Cassiopée’, ‘Nadeshiko’, ‘Tovelit’, ‘Kardinal’ en ‘Blaumeise’. In het midden: ‘Love You Kiss’, die ook op de grote foto hierboven staat, ‘Zeizig’ en ‘Lilacina’ terwijl helemaal bovenaan twee bloemetjes van ‘Mariesii Parfecta’, ook bekend als ‘Blue Wave’, pronken. De bloemen van H. m. 'Brympton Mauve' bedekken bijna de hele handpalm!

Ondertussen was ik lid geworden van de vrienden van Shamrock, de hydrangeacollectie van Corinne en Robert Mallet in Varengeville (Fr), en kreeg na een bezoek steeds enkele stekken mee. Zo zijn een aantal minder gebruikelijke cultivars in de tuin terecht gekomen, zoals de fors groeiende ‘Nadeshiko’. Een ongelooflijk mooie plant, met helder witte, sterk getande bloemblaadjes en prachtig donkerblauwe fertiele bloemen in grote schermen. Ik heb de stek in augustus 2004 gekregen, en in de lente van 2006 in de tuin geplant. Datzelfde jaar hadden we zeker een tiental bloemen. Dit jaar waren de fertiele bloemen echter roze, en ook de witte lokbloemen kregen een roze tint. Onze grond is lichtjes zuur, dus toediening van aluminiumsulfaat  begin september, en nog eens in maart) zou moeten helpen.

In totaal staan er in de tuin ruim 70 hydrangea's waarvan meer dan 50 verschillende. 

Het pleintje voor de garage wordt afgesloten met een border in warme kleuren: rood, geel en een toets oranje. Een zuiver rode border oogt naar mijn smaak te somber, dus zit er ook hier en daar wat geel in, vooral in volle zomer. Donkerbruin blad (o.a. van de Pruikenboom, canna’s en de Dahlia ‘Bisshop of Llandaff) herhaalt de kleur rood op een meer bescheiden wijze, terwijl het grijze blad van Macleya , samen met het groene blad van de andere planten, juist voor een contrast zorgt . Dianthus barbatus ‘Nigricans’ en Potentilla  ‘Gibson’s Scarlet’ zijn de eersten die in de vroege zomer hun bloemen openen, gevolgd door een ouderwetse hemerocallis zonder naam die ik ooit gekregen heb, en twee rozen, ‘Eye Opener’ en ‘Ville d’ Ettelbrouck’. De eerste heeft kleine enkele bloemen met gouden meeldraden. Beide rozen verkleuren niet naar rozerood als de bloemen verouderen en gaan dus niet vloeken met oranjerode tinten om hen heen, zoals die van de mooie Crocosmia ‘Lucifer’. Vanaf juli zetten dan hoge lobelia’s, dahlia’s en canna’s dit hoekje in vuur en vlam. Wie ’s morgens de garagepoort opent, krijgt meteen een energie-injectie. Tot diep in de herfst blijft de border zorgen voor kleur: zo wordt het blad van een Viburnum plicatum diep donkerrood, terwijl hij voor de tweede keer bloeit. De verdroogde bloemschermen van de eerste bloei worden rood/geel. De dahlia,  canna’s, een nog jonge Sedum ‘Red Cauli’ en Panicum virgatum ‘Rehbraun’ zorgen  tot aan de eerste vorst voor “rood”, samen met een vaste Fuchsia ‘Ricartonii’  (of F. magellanica ?) die dertig jaar geleden meekwam uit de tuin van mijn moeder.

   

 

De voortuin

Als je aan het einde van de grindweg links indraait, zie je links en rechts  gemengde borders met heesters en vaste planten. Enkele jaren geleden  deed  een  flinke storm een grote boom van de buren in onze tuin belanden. Hij sleurde een aantal heesters in zijn ondergang mee.Toen alles was opgeruimd bleef er een leegte over, maar ook genoeg licht om aan klimrozen te durven denken.  Langs de rand staan najaarsbloeiers: asters, sedums, fuchsia’s en grassen, terwijl stekken van buxus langzaam uitgroeien tot vierkante blokken die in de winter voor wat vorm moeten zorgen. De primula’s die ik hier jaren geleden, na gedane dienst in huis, heb uitgeplant, zorgen in het voorjaar voor kleur. Tegen het huis aan bloeien de azalea’s. Tussen de struiken is hier en daar een doorzicht naar de achtertuin.

Langs de toegang tot de voordeur hebben enkele hydrangea’s een plaatsje gevonden. Van januari tot april groeien er tussen hun kale takken Helleboris orientalis-hybriden, die in februari/maart het gezelschap krijgen van krokussen.

 

                                                                                                                       De kleine foto's tonen rechts  'Mary Rose' en links 'Redouté'

Tussen de straat en de eigenlijke tuin ligt een 40 meter lange oprit die we delen met de buren. In de herfst van 2001 hebben we aan onze (zij)kant rozen geplant, die daar volop kunnen profiteren van zon en wind. Het zijn hoofdzakelijk moschatahybriden - meestal van Louis Lens -  aangevuld met een aantal Austinrozen en enkele "oude" cultivars. Nepeta 'Walkers Low' verbindt alles tot één geheel.

Het eerste jaar klauterden lichtblauwe siererwtjes tegen de draad achter de rozen omhoog. Het tweede jaar gaven zaailingen van Digitalis purpurea "body" aan de border.

Sindsdien zijn de rozen mans genoeg om de hen toebedeelde plaats te vullen, maar  het hier en daar  nog spontaan opkomende vingerhoedskruid  mag blijven staan. 

WELKOM in onze tuin!

Welkom voor een virtuele rondwandeling in onze tuin! Die ontleent zijn naam aan de zandgroeve (“zavel” zeggen ze hier) die hier vroeger werd uitgebaat. Dat betekent evenwel niet dat wij op zandgrond tuinieren: de groeve werd later nl.gedeeltelijk opgevuld met zware leem van verschillende herkomst, en vervolgens verkaveld. Een steile helling, achter in de tuin, verbindt het oorspronkelijke met het huidige niveau.

De tuin is, talud inbegrepen, ongeveer 30 are groot. De helling is van nature begroeid, de overige bomen zijn aangeplant in 1979. De bloemenborders zijn beetje bij beetje aangelegd tussen 1993 en 1998. Plantenkeuze, aanleg en verzorging gebeuren door de tuineigenares, terwijl de heer des huizes instaat voor de wekelijkse maaibeurt van het gras en onmisbaar is voor het zwaardere werk: een boom rooien, de bramen op het talud onder de knie houden, de composthoop omzetten enz.